Tylko 8% państw WHO w Europie posiada strategie AI w ochronie zdrowia
Raport WHO ujawnia, że tylko 8% państw europejskich ma narodowe strategie AI w zdrowiu, mimo rosnącego zastosowania AI w diagnostyce i wsparciu pacjentów.
Raport Artificial intelligence is reshaping health systems: state of readiness across the WHO European Region przedstawia pierwszą ocenę integracji sztucznej inteligencji (AI) w systemach ochrony zdrowia na terenie regionu WHO Europa, opartą na danych z 50 państw członkowskich zebranych w badaniu 2024–2025.
AI jest wdrażana, ale rzadko strategicznie
AI szybko przechodzi od eksperymentalnych pilotaży do rzeczywistego zastosowania – 64% państw wykorzystuje AI w diagnostyce, a 50% stosuje chatboty wspierające pacjentów.
Jak podkreśla Dr Hans Henri P. Kluge, dyrektor regionalny WHO Europa, AI jest obecna w klinikach, szpitalach i ministerstwach, wspierając m.in. triage pacjentów, analizę obrazów diagnostycznych oraz precyzyjną ochronę zdrowia publicznego.
Jednak tylko 8% państw (4 z 50) opublikowało narodowe strategie AI dedykowane zdrowiu, a kolejne 14% (7) je opracowuje. 66% (33) posiada strategie AI o charakterze międzysektorowym, obejmujące zdrowie jako jeden z obszarów. Oznacza to, że choć wiele krajów dostrzega rolę AI w zdrowiu, niewiele ma dedykowane polityki dla systemów zdrowotnych.
Strategie międzysektorowe sprzyjają harmonizacji, ale często nie uwzględniają specyficznych wymagań regulacyjnych, etycznych i operacyjnych sektora zdrowia. Strategie dedykowane zdrowiu umożliwiają lepszy nadzór, koordynację i inwestycje, lecz mogą prowadzić do fragmentacji, jeśli nie są zgodne z szerszymi politykami cyfrowymi i AI.
W zakresie nadzoru 46% państw powierza realizację strategii istniejącym agencjom rządowym, kolejne 46% rozdziela obowiązki między różne agencje, a tylko 12% utworzyło nowe agencje dedykowane zarządzaniu AI. Preferowane jest integrowanie zarządzania AI w istniejących strukturach, co może jednak skutkować rozmyciem odpowiedzialności i wolniejszą realizacją.
Znajomość AI pozostaje w tyle za rozwojem technologicznym
72% państw zaangażowało interesariuszy w dyskusje o AI w zdrowiu, jednak głównie ekspertów, przedstawicieli przemysłu i urzędników. Najczęściej konsultowano przedstawicieli rządu (81%), świadczeniodawców zdrowia (75%) i twórców AI (75%), natomiast organizacje pacjentów (42%) i społeczeństwo (22%) były słabo reprezentowane. Tylko 28% państw upubliczniło wyniki konsultacji, ograniczając transparentność.
Brak szerokiego zaangażowania niesie ryzyko, że rozwiązania AI nie spełnią rzeczywistych potrzeb, pogłębią uprzedzenia lub obniżą zaufanie publiczne. Niedostateczne szkolenia personelu to poważna bariera – tylko 24% oferuje szkolenia AI w trakcie pracy, a 20% edukację przedzawodową. Ponadto 42% stworzyło nowe role zawodowe związane z AI i nauką o danych, co wskazuje na niedostateczne przygotowanie do usług zdrowotnych wspieranych AI.
WHO rekomenduje modele współprojektowania i współregulacji z udziałem pacjentów, klinicystów, decydentów i deweloperów; rozszerzenie edukacji cyfrowej i AI w szkołach medycznych, pielęgniarskich i zdrowia publicznego; oraz tworzenie specjalistycznych ról, takich jak kliniczni naukowcy danych, etycy AI i audytorzy bezpieczeństwa AI.
Wyzwanie odpowiedzialności pozostaje nierozwiązane
Przygotowanie prawne do AI w zdrowiu jest wciąż w fazie rozwoju. 46% państw oceniło luki prawne, lecz tylko 8% opracowało standardy odpowiedzialności za AI w zdrowiu. Zaledwie 6% wprowadziło wymogi prawne dla generatywnych systemów AI w ochronie zdrowia.
Brakuje jasnych zasad odpowiedzialności za szkody lub błędy AI, co może prowadzić do niepewności wśród klinicystów i ryzyka dla pacjentów. Zróżnicowane jest też stosowanie wytycznych etycznych, a monitorowanie po wprowadzeniu na rynek i nadzór w warunkach rzeczywistych są rzadkie.
Zalecane działania to ustanowienie jasnych ram odpowiedzialności, określenie obowiązków twórców, klinicystów, dostawców danych i instytucji; wdrożenie skutecznego nadzoru po wprowadzeniu AI; zapewnienie bezpieczeństwa, dokładności i bezstronności systemów; oraz promowanie wyjaśnialnej AI (XAI) dla zwiększenia przejrzystości i zaufania klinicznego.
Priorytet dla infrastruktury danych, ale niska gotowość na Europejską Przestrzeń Danych Zdrowotnych (EHDS)
AI wymaga bezpiecznych, wysokiej jakości i interoperacyjnych danych. 66% państw posiada narodową strategię danych zdrowotnych, a 76% ma lub opracowuje ramy zarządzania danymi zdrowotnymi. 66% utworzyło regionalne lub krajowe centra danych zdrowotnych, umożliwiające wymianę danych i szkolenie modeli AI.
Jednak tylko 30% wydało wytyczne dotyczące wtórnego wykorzystania danych zdrowotnych, a kolejne 30% ma zasady dotyczące transgranicznej wymiany danych. To niepokojące w kontekście wdrażania Europejskiej Przestrzeni Danych Zdrowotnych, która ma ułatwić wymianę danych pierwotnych i ich wtórne wykorzystanie do badań i innowacji. Regulacje dotyczące współpracy między instytucjami publicznymi a prywatnymi deweloperami AI są niejednolite.
Inwestować czy nie inwestować w AI?
Narzędzia AI są stosowane nierównomiernie. 64% państw zgłosiło wykorzystanie AI w diagnostyce, a 50% – chatbotów wspierających pacjentów. Te zastosowania odpowiadają priorytetom, takim jak poprawa opieki nad pacjentem (98%), zmniejszenie presji na personel (92%) i zwiększenie efektywności systemu (90%).
Jednak tylko 52% państw wyznaczyło priorytetowe obszary AI, a jeszcze mniej przeznaczyło na nie konkretne fundusze, co wskazuje na lukę między strategią a realizacją.
Największą barierą wdrożenia AI jest niepewność prawna (86%), a drugą – koszty finansowe (78%). Większość krajów uważa, że kluczowe są jasne zasady odpowiedzialności (92%) oraz wytyczne dotyczące przejrzystości i wyjaśnialności AI (90%). W celu przełamania barier rekomenduje się stosowanie regulacyjnych piaskownic do bezpiecznego testowania AI w warunkach rzeczywistych.
Wyniki badania WHO wskazują, że AI jest coraz bardziej uznawana za strategiczny priorytet w zdrowiu, ale nadal istnieją znaczne luki w gotowości dotyczące zarządzania, kompetencji personelu, infrastruktury danych i regulacji etycznych.
Źródło: https://www.icthealth.org/news/only-8-of-who-europe-states-have-health-ai-strategies
Źródło: www.icthealth.org